Sessie 1: Problemen en uitdagingen rond BLK, gezien door actoren in de bouwsector en de woonomgeving
Standpunt van de bouwheer door Cathy PACCOU-DUPONT, hoofd van de afdeling Energie Innovatie van de Departementele Raad van Pas-de-Calais.

De departementele raad van Pas-de-Calais beheert 125 hogescholen (62.000 studenten) en 242 departementale gebouwen (3.000 agenten), wat neerkomt op 3 miljoen m3 binnenlucht!!! In een tijd waar de binnenlucht een belangrijke uitdaging voor de gezondheid betekent, moet de departementele raad binnen 2030 haar energierekening met 40% verlagen ten opzichte van 2010: dit zijn twee tegenstrijdige belangen. Geconfronteerd met de complexe problematiek van de luchtbehandeling in gebouwen (hoe verzoent men luchtverversing met energieprestatie?), heeft Cathy PACCOU-DUPONT de eisen waaraan de departementele raad moet beantwoorden geschetst en de reeds uitgevoerde acties met hun resultaten voorgesteld (bijvoorbeeld: 100% conforme debieten bij nieuwbouw en renovaties, gebruik van producten met een A+-classificatie op de afwerkingswerkzaamheden en het meubilair). Cathy PACCOU-DUPONT deelde ook de gekregen feedback:
– Ze legde de nadruk op het belang van onderhoud van de apparatuur
– Ze kwam terug op de keuzes van bepaalde systemen:
– De debietmodulatie in functie van de CO2 wordt niet steeds relevant geacht. In sommige gevallen verdient een modulatie op basis van aanwezigheidsdetectie in de klassen de voorkeur (hoewel dit in theorie minder efficiënt is dan CO2-modulatie, maar gemakkelijker te implementeren en robuuster in de loop van de tijd).
– Mechanische ventilatie met energieterugwinning lijkt consistent, maar men moet er voor zorgen dat het gebouw en de ventilatienetwerken luchtdicht zijn. Hierbij gaf ze toe hoe moeilijk het is bedrijven te vinden die de aspecten op vlak van luchtdichtheid goed beheersen;
– Ze benadrukte de noodzaak de conformiteit van de materialen aan het lastenboek te controleren.

Standpunt van de onderzoekers door Jelle LAVERGE van de Universiteit Gent en Benjamin HANOUNE, Onderzoekscoordinator bij CNRS ( Frans Nationaal Centrum Voor Wetenschappelijk Onderzoek)

Jelle LAVERGE gaf een overzicht van de verschillende thema’s van het huidig BLK-onderzoek, die zich voornamelijk rond twee assen situeren:
• Verontreinigende stoffen in de binnenlucht ;
• Strategie ter verbetering van de BLK.

Temperatuur, relatieve vochtigheid en CO2 zijn bekende parameters; ze worden al lang gemeten en de meettechniek is goed gekend. Hij stelde de andere verontreinigende stoffen die gewoonlijk in de binnenlucht worden aangetroffen voor in termen van impact, uitgedrukt in “verloren levensjaar per 100.000 mensen” (DALY-indicator). Vooral PM2,5 en PM10 (bijv. schimmelsporen, cementstof) hebben een grote invloed op de gezondheid: gezien hun afmeting komen de PM2,5 fijnstofdeeltjes in de longen terecht. Wat de blootstelling aan VOS ( Vluchtige Organische Stoffen ) betreft, is het effect ervan op de gezondheid niet lineair: reeds bij lage concentraties kunnen ze een aanzienlijk effect op de gezondheid hebben. Semi-vluchtige VOS (langere koolstofketen) gedragen zich als hormonen en hebben daardoor reeds een impact bij zeer lage concentraties.

Hij stelde het label voor dat in Finland wordt gebruikt om producten te classificeren: dit label toont op de certificering een reële daling van de concentraties van verontreinigende stoffen binnenshuis. En dus is er minder ventilatie nodig.

Op vlak van luchtverversing wordt er veel onderzoek gedaan naar sensoren en algoritmes voor de regeling en modulatie van luchtverversingssystemen (debietmodulatie, regeling van ventilatietoestellen, …). Wat betreft de terugwinning van calorieën uit de afgezogen lucht werd een studie uitgevoerd om de relevantie van dit proces te evalueren (bijvoorbeeld in het geval van een mechanisch gecontroleerde dubbele stroom-ventilatie ) in functie van de klimatologische omstandigheden. Over dit onderwerp is een kaart gepubliceerd.

Benjamin HANOUNE stelde het MERMAID-onderzoeksprogramma voor. Het doel van dit programma was een gedetailleerde omschrijving van de binnenlucht in energiezuinige gebouwen op te maken. Gezien de evolutie van de gebouwen die steeds energie-efficiënter zijn, stelt zich de vraag naar een specifieke chemische handtekening / voetafdruk in energiezuinige gebouwen. Het project had ook tot doel de BLK in verschillende gebouwen te analyseren en de mogelijkheid te bestuderen een model op te stellen om de BLK te voorspellen.

In het kader van het MERMAID-project wil men met de toegepaste metrologie de stoffen die de binnenlucht verontreinigen analyseren om ze te kunnen kwalificeren en kwantificeren volgens de 4 volgende categorieën:
• Chemie van de oppervlakten ;
• Luchtverversing ;
• Chemische reactiviteit ;
• Specifieke emissies (door materialen, mensen…)

De meetcampagnes (chemische voetafdruk van gebouwen) laten een grote heterogeniteit zien in de aanwezigheid van VOS (Vluchtige Organische Stoffen) in de gebouwen, het is dus zeer moeilijk te veralgemenen. Waarmee moet men rekening houden?
Formaldehyde is één van de vervuilende stoffen die moeten opgevolgd worden (regelgeving). Zie bijvoorbeeld het geval van de plafondpanelen: zelfs als de ventilatie in gebruik is, is deze onvoldoende om het formaldehydegehalte te verlagen. De ramen zouden lang open moeten blijven. Het is dus beter de bron te verwijderen.

Uit dit project kan men directe en indirecte lessen trekken, waaronder:
• Er is een grote heterogeniteit in de vervuilingsconcentraties waargenomen tussen de verschillende gebouwen;
• Er is een probleem met de huidige metingen van vervuilende stoffen in de binnenlucht: deze worden over een bepaalde periode uitgevoerd zonder onderscheid te maken tussen de verschillende functionerlingsmodaliteiten van het ventilatiesysteem (intermitterende ventilatie: actief als het gebouw gebruikt wordt / in rust als het gebouw leeg staat). De concentratie aan vervuilende stoffen in de binnenlucht wordt echter rechtstreeks beïnvloed door de werking van het ventilatiesysteem. Wat ons bovendien interesseert is de blootstelling aan vervuilende stoffen (wanneer het gebouw bezet is en dus wanneer de ventilatie werkt); men moet daarom voorrang geven aan metingen wanneer het gebouw wordt gebruikt;
• Het instrumentarium is complex (waar moeten de sensoren worden geplaatst? …).

Voor een modellering van de BLK om deze te kunnen voorspellen werd in het kielzog van het MERMAID project de INDALO software ontwikkeld .

Standpunt van de associatieve en technische deskundigen door Françoise JADOUL van Espace Environnement, Mariangel SANCHEZ van AQC (Agence Qualité Construction) en Corentin JOB van APPA

Duurzame huisvesting: efficiënte renovatie en binnenluchtkwaliteit – 2 complementaire grensoverschrijdende Europese projecten FAI-Re en ET’Air door Françoise JADOUL, Project Manager, Espace Environnement.

Op basis van de conclusies van het project “De gebruikers hebben het woord (2005)”, dat de verwachtingen en bedenkingen wou bundelen van particuliere bouwheren betrokken bij een duurzaam huisvestingsproject, benadrukte Françoise Jadoul dat bouwheren een beroep moeten kunnen doen op professionals die zijn opgeleid in efficiënte renovatie en binnenluchtkwaliteit (BLK).
Zo behoren binnenluchtkwaliteit en energiebesparing tot de drie hoofdprioriteiten van de bouwheren. Om aan deze verwachtingen te voldoen, voeren twee complementaire grensoverschrijdende Europese projecten, FAI-Re en ET’Air, acties uit om de professionele vaardigheden in de bouwsector uit te breiden en de vraag van de bouwheren te stimuleren.
FAI-Re (www.fai-re.be) concentreert zich op efficiënte renovatie via opleidingen voor (toekomstige) bouwprofessionals, begeleiding (aanmoediging van de dialoog tussen professional/bouwheer, ondersteuning van kwetsbaar publiek…) en inspirerende acties voor alle betrokken actoren.
ET’Air (www.etair.eu), gefocaliseerd op BLK, werkt aan de validatie van BLK-data om deze te verwerken in BLK-trainingsmodules voor (toekomstige) professionals en in tools die de bewustwording onder bouwheren en huisvestingsmanagers vergroten.
In beide projecten wordt gesproken over isolatie, luchtdichtheid van gebouwen en ventilatie.

Na een voorstelling van AQC (Agence Qualité Construction) en haar doelstellingen wees Mariangel Sanchez op de huidige context op vlak van BLK en ventilatie en de verwarringen waargenomen op het terrein. Twee projecten waaraan AQC deelneemt werden voorgesteld: de tool ‘Rex’ en het ICHAQAI-project.
De tool ‘Rex’ is een kwalitatieve studie gericht op de identificatie en de inschatting van opkomende risico’s. De bedoeling is de kwaliteit van efficiënte gebouwen te verbeteren en de sector vooruit te helpen. Groeiende vaardigheden baseren zich op vaststellingen op vlak van kwaliteit en niet-kwaliteit. (leren uit fouten).

De bronnen vervat in deze tool zijn :
• Thematische verslagen: https ://rexbp.qualitéconstruction.com. Vb: vochtigheid in de bouw: 12 lessen te leren , radon…
• Een REX Training Kit voor efficiënte Gebouwen (voor lesgevers).
De context van het ICHAQAI-programma (Impact van de bouwfase op de binnenluchtkwaliteit) is als volgt: er werd een toename van het schimmelrisico waargenomen bij efficiëntere luchtdichtheid van gebouwen. De doelstellingen van de studie zijn :
• de meest problematische vervuilingsfactoren tijdens de bouwfase in het licht stellen,
• een methode vastleggen voor het monitoren van de BLK tijdens de bouwfase ;
• preventieve maatregelen voorstellen
• goede praktijken verspreiden
• bijdragen aan lopende onderzoeken op dit gebied
Het project heeft verschillende publicaties gemaakt:
• Een bewustwordingsbrochure,
• Een methodologische gids: BLK denken in de bouwfase
• Een online instrument ter ondersteuning van beslissingen (acties gefilterd op basis van het project) met 4 thema’s:
• Verontreinigende stoffen (uitstoot van fysische en chemische verontreinigende stoffen verminderen )
• Voorkomen van vocht gerelateerde risico’s
• De voorwaarden verzekeren voor een kwalitatieve luchtverversing tijdens exploitatie
• Een aangepaste organisatie op de werf op punt stellen

Gezondheidsproblemen gerelateerd aan slechte BLK komen steeds vaker voor. CMEI ( Conseiller Médical en Environnement Intérieur of Medisch Adviseur Voor de Omgeving Binnenshuis ) Corentin JOB besprak de bevindingen op het terrein. De rol van een CMEI werd in herinnering gebracht: op medisch voorschrift komt hij ter plaatse bij de patiënt die een aandoening aan de luchtwegen heeft. Het bezoek laat de arts toe de medische diagnose te vervolledigen met informatie over de thuisomgeving van de patiënt en deze laatste te ondersteunen in zijn stappen om allergieën en irriterende stoffen te vermijden. Feedback van ervaring in de Hauts-de-France.

Verslag Zomeruniversiteit – 30/01/2019 – Dag 1

Je zou ook interesse kunnen hebben in